Palmolie in flesvoeding

~ door Amber Laurijssen en Djazz Lazeroms

Inleiding

Deze week werpen we een kritische blik op het alom bekende verzadigde vet: palmolie. Palmolie, afkomstig van de vruchten van de oliepalm, is een plantaardige olie die wereldwijd wordt omarmd vanwege haar veelzijdigheid en economische waarde. Intrigerend genoeg wordt deze olie zelfs gebruikt in zuigelingenvoeding om het vetzuurprofiel van moedermelk na te bootsen. Dit wordt voornamelijk gedaan, omdat palmolie een beetje lijkt op de vetfractie van moedermelk in het gehalte aan palmitinezuur.

Voor we ingaan op de geschiktheid van palmolie in zuigelingenvoeding, duiken we eerst even in de chemie van dit voedingsbestanddeel.

Voedingschemie van vetzuren en palmolie

Zoals eerder vermeld, is palmolie een verzadigd vet. Dit betekent dat het voornamelijk bestaat uit verzadigde vetzuren: vetzuren waarvan alle koolstofatomen “verzadigd” zijn met waterstofatomen, en die daardoor geen dubbele bindingen tussen de koolstofatomen hebben. Dit in tegenstelling tot onverzadigde vetten, die één of meerdere dubbele bindingen bevatten.

chemische structuur van een verzadigd vetzuur en een onverzadigd vetzuur

Verzadigde vetten staan bekend als "slechte vetten"; ze verhogen bij overmatig gebruik het gehalte aan het “slechte” LDL-cholesterol in het bloed, wat kan bijdragen aan de vorming van plaques in de bloedvaten. Palmolie is dus een voorbeeld van een verzadigd vet, net als het tegenwoordig zo populaire kokosolie overigens.

Aan de andere kant zijn onverzadigde vetten de "goede vetten". Ze hebben een gunstig effect op de cholesterolwaarden en verminderen mogelijk het risico op hart- en vaatziekten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan olijfolie en zonnebloemolie.

Transvetzuren zijn eigenlijk een vreemde eend in de bijt. Deze vetzuren hebben één of meerdere dubbele bindingen, maar de dubbele binding heeft een andere opbouw (een trans-configuratie) dan de echte onverzadigde vetzuren. Net als verzadigde vetzuren vergroten transvetzuren het risico op hart- en vaatziekten. Transvetzuren ontstaan meestal wanneer onverzadigde vetten industrieel gehard worden. Daarnaast kunnen transvetten thuis in de keuken ontstaan door oververhitting en langdurig gebruik van frituurolie. Producten rijk aan transvetten herken je aan ingrediënten als 'plantaardig vet, gedeeltelijk gehard' of 'gehydrogeneerd vet'. Deze ingrediënten zie je vaak terug in bijvoorbeeld gebak, koekjes, chips en gefrituurd voedsel.

In de voeding komen vetzuren meestal voor onder de vorm van triglyceriden, waarbij tot drie vetzuren verbonden zijn aan glycerol. 

algemene structuur van een triglyceride

Palmolie in zuigelingenvoeding

Een optimale ontwikkeling en groei van baby's vereisen hoogwaardige voeding. Moedermelk wordt gezien als de gouden standaard voor zuigelingen: dit levert in principe alle essentiële voedingsstoffen, die cruciaal zijn voor de groei en ontwikkeling van de baby. Kunstmatige zuigelingenvoedingen worden vaak zo samengesteld dat ze de samenstelling van moedermelk imiteren.

In moedermelk spelen de lipiden (vetten) een essentiële rol als bron van energie en voedingsstoffen, waaronder essentiële vetzuren en fosfolipiden. Ze zijn van vitaal belang voor de opname en het metabolisme van vitamines en mineralen die goed in vet oplosbaar zijn. Colostrum (de eerste melk die de moeder aanmaakt wanneer ze begint met borstvoeding geven) bevat verzadigde vetzuren, enkelvoudig onverzadigde vetzuren, omega-6 meervoudig onverzadigde vetzuren en omega-3 meervoudig onverzadigde vetzuren. Belangrijke vetzuren zijn oliezuur en palmitinezuur, die respectievelijk ongeveer 38% en 21% van de totale vetzuren vertegenwoordigen [1].

Palmolie en palmoleïne worden veel gebruikt in de vetmengsels van flesvoeding om de niveaus van palmitinezuur in moedermelk na te bootsen. Hoewel het vetmengsel in flesvoeding met palmolie/oleïne de hoeveelheid palmitinezuur die aanwezig is in moedermelk kan evenaren, slaagt het er niet in om de fysiologische effecten (= effecten op de werking van het lichaam) van moedermelk-vet bij zuigelingen na te bootsen. Dit komt omdat het palmitinezuur in palmolie zich op een andere plek aan glycerol verankerd is dan in moedermelk: In palmolie bevindt het palmitinezuur zich vooral op de sn-1- en sn-3-positie, terwijl het zich in moedermelk zich voor 70% op de sn-2-positie bevindt. Hoe palmitinezuur aan glycerol is gehecht, beïnvloedt hoe goed het lichaam het kan opnemen [2]. Het palmitinezuur uit palmolie heeft daardoor andere fysiologische effecten dan het palmitinezuur uit moedermelk.

De nadelige effecten van palmolie in zuigelingenmelk

In recent onderzoek naar de fysiologische impact van verschillende oliën in zuigelingenvoeding, met name palmolie (PO/POL), palmoleïne en kokosolie, blijkt een aanzienlijke hoeveelheid klinisch bewijs te wijzen op mogelijke nadelige effecten voor de gezondheid van zuigelingen.

Het overzichtsartikel van Padial-Jaudenes et al. (2020) [3] benadrukt de nadelen van PO/POL in zuigelingenvoeding. Ondanks het streven naar het matchen van palmitinezuur niveaus in moedermelk, tonen verschillende klinische onderzoeken consistent aan dat consumptie van PO/POL-rijke voedingen leidt tot een verminderde opname van vet en calcium, verminderde botmineralisatie, en zelfs verminderde groei bij zuigelingen. Deze onbedoelde effecten benadrukken het belang van voorzichtigheid bij het gebruik van PO/POL, vooral in voedingen voor zuigelingen met groeiachterstand.

Daarnaast wijst het onderzoek van Young (2020) [4] op een associatie tussen het consumeren van palmolie in flesvoeding en hogere gewicht-naar-lengte verhoudingen (WLZ) bij zuigelingen jonger dan zes maanden. Echter, bij zuigelingen van 6 tot 12 maanden is deze relatie omgekeerd, met lagere WLZ. Deze bevindingen roepen vragen op over de langetermijneffecten van palmolie op de groei en ontwikkeling van zuigelingen en benadrukken de noodzaak van verder onderzoek, vooral bij zuigelingen die achterblijven in de groei.

Terwijl palmolie en palmoleïne specifiek zijn onderzocht, komt ook kokosolie naar voren als een onderwerp van belang. De systematische review van Sekhar et al. (2022) [5] benadrukt dat, ondanks de wijdverspreide claims over de gezondheid van kokosolie, er onvoldoende onderzoek is bij mensen om deze beweringen te ondersteunen. Kokosolie blijkt LDL- en andere lipiden parameters te verhogen. Hoewel kokosolie momenteel populair is en dikwijls gezien wordt als een gezonde olie, is het geen goed alternatief voor palmolie. We sluiten ons hierbij aan bij het advies van gezondheidsinstanties zoals de American Heart Association [6] en de Belgische Hoge Gezondheidsraad[7, 8], die het gebruik van verzadigde vetten, en dus ook kokosolie, afraden.

Dit artikel illustreert hoe complex het is om een flesvoeding samen te stellen en hiervoor de juiste ingrediënten te kiezen. We roepen jonge ouders dan ook op, als het geven van borstvoeding niet mogelijk is, te kiezen voor een geregistreerd product. Het is absoluut AF TE RADEN om zelf flesvoeding te gaan formuleren: dit kan ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid van je kleintje [9].

Praktische aanbevelingen

Palmolie wordt gebruikt in flesvoeding, in een poging van de fabrikant om het vetzuurprofiel van moedermelk na te bootsen. Toch tonen studies [3, 4, 5, 6] aan dat de vetten in palmolie chemisch en fysiologisch verschillen van de vetten in moedermelk. We hebben de belangrijkste punten voor je samengevat in de onderstaande infographic:

overzicht van de effecten van palmolie in flesvoeding

Het gebruik van palmolie in flesvoeding kan nadelen hebben voor de gezondheid van de baby:

  • lagere vet- en calciumabsorptie, 
  • verminderde botmineralisatie en 
  • afname in de groei van zuigelingen 

Daarnaast blijkt kokosolie, net als palmolie, een verzadigd vet, dat het ‘slechte’ LDL-cholesterol en andere lipiden-parameters te verhoogt. Hierom is het, ondanks de huidige populariteit, geen geschikt alternatief voor palmolie.

Ons advies op vlak van flesvoeding gaat dan ook uit naar een flesvoeding zonder deze twee verzadigde vetten. Op de Belgische markt zijn dit bijvoorbeeld de volgende producten: 

  • Bambix: alle groeimelken.
  • Junéo: alle producten.
  • NAN Evolia.
  • NAN Evolia Hydrolysed protein 2.
  • NAN Optipro Hydrolysed protein 2.
  • Nestlé: alle groeimelken.
  • Nutrilon peuter groeimelk 1+ kant- en klaar en 2+ kant- en klaar
  • Physiolac Bio 1, 2, 3

Slot

Kort samengevat hebben we in dit artikel gezien dat palmolie, een verzadigd vet, het “slechte” LDL-cholesterol en andere lipiden-parameters doet stijgen, wat het risico op hart- en vaatziekten verhoogt. We hebben ook gezien dat kokosolie tevens een verzadigd vet is, en daarom geen geschikt alternatief is voor palmolie. Tot slot vertaalden we de inzichten uit de literatuur naar een praktische aanbeveling in de keuze voor bepaalde flesvoedingen, die verkrijgbaar zijn op de Belgische markt. 

Bronnen

  1. Delplanque, B., Gibson, R. A., Koletzko, B., Lapillonne, A., & Strandvik, B. (2015). Lipid quality in infant nutrition. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 61(1), 8–17. https://doi.org/10.1097/mpg.0000000000000818
  2. Tomarelli, R. M., Meyer, B. J., Weaber, J. R., & Bernhart, F. W. (1968). Effect of positional distribution on the absorption of the fatty acids of human milk and infant formulas. Journal of Nutrition, 95(4), 583–590. https://doi.org/10.1093/jn/95.4.583
  3. Padial-Jaudenes, M., Castanys-Muñoz, E., Ramírez, M. Á. A., & Lasekan, J. B. (2020). Physiological impact of palm olein or palm oil in infant formulas: a review of clinical evidence. Nutrients, 12(12), 3676. https://doi.org/10.3390/nu12123676
  4. Young, B. E. (2020). Variation in Infant Formula Macronutrient Ingredients Is Associated with Infant Anthropometrics. Nutrients, 12(11), 3465. https://doi.org/10.3390/nu12113465
  5. Sekhar, S., Ravinarayan, S. M., DYu, A. K., Kilic, F., Dhawan, R., Sidhu, R., Elazrag, S. E., Bijoora, M., & Mohammed, L. (2022). Are we nuts over coconuts? Studying the Effects of coconut oil on Low-Density lipoprotein and cardiovascular Diseases: a systematic review. Cureus. https://doi.org/10.7759/cureus.24212
  6. Coconut oil. (2021, 6 juli). The Nutrition Source. https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/food-features/coconut-oil/
  7. Hoge Gezondheidsraad. Voedingsaanbeveli
Back to blog